CNLS -GLIA, ubufatanye mu kurwanya SIDA n'ingaruka zayo

warning: getimagesize(http://sante.rw/sites/default/files/category_pictures/Imvaho.logo_.png) [function.getimagesize]: failed to open stream: HTTP request failed! HTTP/1.1 403 Forbidden in /home/sante/public_html/sites/default/modules/taxonomy_image/taxonomy_image.module on line 267.

Ibihugu 6 bigize Akarere k’ Afrika yo mu biyaga bigari  aribyo u Rwanda, Burundi, Kongo-Kinshasa, Kenya, Uganda na  Tanzaniya byashyizeho ihuriro GLIA (Great Lakes Initative  in the Fight against HIV)  rigamije  guhuriza hamwe ubushobozi mu kurwanya SIDA no guteza imbere ubuzima bwiza mu baturage babyo.  Ni muri urwo rwego, ku ruhande rw’u Rwanda  mu mpera z’icyumweru gishize habaye inama yo gusuma ibyagezweho kuva uwo mugambi washyirwa mu bikorwa, hashize imyaka 5.

Anitha Assimwe Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa CNLS (Photo:Internet)Minisitiri w’ubuzima, Dr Sezibera Richard atangiza ku mugaragaro iyo nama yahuje abagenerwabikorwa b’uwo mushinga, abafatanyabikorwa bawo, sosiyeti sivile n’abandi,  yagarutse ku bikorwa bya GLIA  asobanura uburyo yafashije u Rwanda  kwihuta muri gahunda rwihaye yo kur wanya SIDA mu nzego zose. Minisitiri Sezibera yagarutse  ku nzego zigize GLIA, yashyizweho n’ibihugu by’Afrika yo mu biyaga bigari,  bigamije gufatanya mu kurwanya SIDA no kwigisha abaturage babyo kubigiramo uruhare. Yashimye abaterankunga bagize uruhare mu ishyirwa mu bikorwa rya gahunda GLIA yari yihaye. Kuri iyi ngingo, yashimye by’umwihariko Banki y’isi yatanze inkunga yakoreshejwe mu myaka 5 ishize.

Igitekerezo cyo gutangiza  GLIA
Umugambi ugamije kurwanya SIDA mu bihugu byo muri Afrika  y’ibiyaga bigari (GLIA) bigizwe n’u Rwanda, Kongo-Kinshasa (Great Lakes Initiative in the Fight Aigainst Aids), Burundi, Tanzaniya, Uganda, Kenya watangijwe  ku mugaragaro mu mwaka w’ 2004,  ugera mu Rwanda mu mwaka wakurikiyeho. Urwego rukuru, rukurikirana ibikorwa muri iryo huriro rugizwe n’abaminisitiri bafite kurwanya SIDA mu nshingano zabo muri ibyo bihugu twavuze haruguru. Hari kandi inama nshingwabikorwa igizwe n’ibigo bikuru birwanya SIDA muri ibyo bihugu, akaba ari nabyo bikurikirana umunsi ku wundi ishyirwa mu bikorwa rya politiki ziba zemezwe mu masezerano akorwa na ba Minisitri bashinzwe kurwanya SIDA mu bihugu byose bigize uwo muryango. Hari kandi n’ubunyamabanga, hakaba n’ubugenzuzi bukorwa n’abantu babiri kuri buri gihugu, bareba niba gahunda za GLIA zijyanye n’ibiteganyijwe, biba byaremeranyijwe na buri munyamuryango, mu bihugu byibumbiye muri GLIA. Kuri izi nzego hiyongeraho n’inama ngishwanama nayo igamije gufasha kunoza no gutunganya ibyejwe.  Kuva mu mwaka wa 2006, GLIA yatewe  inkunga na Banki y’isi, inkunga yakoreshwejwe mu byiciro 4 by’ingezi: icyiciro cya mbere cyari kigenewe gufasha kurwanya SIDA mu nkambi z’impunzi ziri mu Rwanda arizo kiziba mu Karere ka Karongi, Gihembe mu karere ka Gicumbi na Nyabiheke ho muri Gatsibo. Iyi gahunda ikaba kandi yaranageze ku baturage begeranye n’izo nkambi. Iyi gahunda ikaba yarakurikiranirwaga hafi   n’Ishami rishinzwe impunzi mu Rwanda (HCR). Ikindi cyiciro cyatewe inkunga kirebana no kurwanya ikwirakizwa rya SIDA, imbaraga zikaba zarashyizwe mu gushishikariza abashoferi b’amakamyo ajya cyangwa ava muri ibyo bihugu ndetse hafashwa n’amakopertive y’ababana n’ubwandu. Hari kandi icyiciro kirebana no guhuza no kunonosora amategeko n’amasezerano ibihugu biba byiyemeje, mu kurwanya SIDA.  Izi   nshingano zikorwa z’Ikigo cy’Igihugu kirwanya SIDA n’ibindi byorezo (Trac Plus), hanyuma hakaba n’icyiciro cya kane cyatewe inkunga na Banki y’isi cyo  kirebana n’ubugenzuzi no guhuza ibikorwa ku bihugu bigize uwo muryango wa GLIA. Iyi nshingano ikaba mu Rwanda ikurikiranwa na  Komisiyo y’igihugu yo kurwanya SIDA (CNLS).

GLIA irashimirwa n’abagenerwabikorwa
Mu buhamya bwatanzwe n’abagenerwabikorwa bo mu turere 3 yakoreyemo, aritwo Gicumbi, Karongi na Gatsibo bagaragaje icyo bamaze kugezwaho na GLIA. Uwitwa Mugirente Suzanne wo mu karere ka Gatsibo yavuze uburyo amakoperative 4 y’ababana n’ubwandu yo muri ako karere yatejwe imbere. “ Koperative Abihangana yahawe ingurube 25 zo kwiteza imbere,  ubu zimaze kugera kuri 88, koperative Cootwiga yahawe imitiba 15 ya kijyambere ibafasha mu bworozi bw’inzuki, koperative orora ukungahare yo ibona ihene 50 kuri  ubu zigeze ku 132 mu gihe  iyitwa Amizero yabonye inka 2 za kijyammbere  ”. Yakomeje avuga ko ibyo GLIA yabagejejeho  byatumye ababana n’ubwandu bava mu bwigunge, babona imirima y’igikoni  ifumbiye neza bityo bakemura ikibazo cy’imirire mibi. Akomeza avuga ko byatumye abari banze kujya muri koperative, banga kwigaragaza ko banduye,   baratinyutse  bifatanya n’abandi,  babitewe no kubona  ko hari uburyo ababana n’ubwandu batejwe imbere mu mibereho na GLIA. Ibi kandi ngo byanagabanyije akato bagirirwaga. Akamaro ka GLIA mu myaka 5 imaze mu Rwanda kanagarutsweho na Nyiranshimiyimana Séraphine wo mu murenge wa Bwishyura, Akarere ka Karongi wavuze ko koperative bibumbiyemo yahawe inkunga na GLIA ingana na miliyoni 3 zakoreshejwe mu kwigisha imyuga itandukanye abanyamuryango. Yagize ati  “ twarashoboye kwishingira inzu y’ubudozi bw’ibitenge n’ amaribaya, tugeze ku rwego rwo  gukora amasabune na konfitire y’inyanya,  kuri ubu twamaze no kubona icyemezo cy’ubuziranenge tukaba tugiye kuyicuruza mu gihugu hose ndetse no hanze yacyo”.

Igitekerezo cyo gukuzanyiriza hamwe imbaraga ku bihugu by’Afrika yo mu biyaga bigari, bigaragara ko cyagize akamaro mu myaka micye gitangijwe. Ibihugu bikaba bikwiye kugikomeza, hongerwa ibikorwa hanashakishwa abandi bafatanyabikorwa kugira ngo ibyagezweho bifatika bikomeze, hanongerweho n’ibindi.

Kapiteni Alexis